สุขวิทยาส่วนบุคคล
      ความหมายและความสำคัญของบ้าน
      องค์ประกอบสำคัญของสุขภาพ
      ปัญหาสิ่งแวดล้อมที่มีผลกระทบต่อสุขภาพ
      การส่งเสริมสุขภาพและการบริการสาธารณสุข
      แนวทางการส่งเสริมสุขภาพในบุคคล
      ระดับของการบริการสาธารณสุขของรัฐ

อ.ปรีชา วงศ์ทิพย์
e-mail: preechaw@chiangmai.ac.th


บ้านและความสำคัญของบ้าน
     บ้านหรือที่อยู่อาศัย หมายถึง สถานที่ ที่บุคคลในครอบครัวใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันเป็นส่วนใหญ่ ที่พักอาศัยนับว่าเป็นปัจจัยสำคัญและจำเป็นมากสำหรับการดำรงชีวิตของมนุษย์โดยทั่วไป และเป็นสิ่งที่มีอิทธิพลต่อชีวิตความเป็นอยู่และสุขภาพของผู้อยู่อาศัย

หลักสำคัญในการสร้างบ้านหรือที่พักอาศัยให้ถูกสุขลักษณะ ควรคำนึงถึง
1. ความต้องการขั้นพื้นฐานทางสรีรวิทยา (Fundamental physiological needs) หมายถึงการจัด
สิ่งแวดล้อมของบ้านที่พักอาศัยให้มีความเหมาะสมกับความต้องการทางด้านสรีรวิทยา เช่น
  • การระบายอากาศที่เหมาะสม
  • แสงสว่าง
  • บริเวณบ้าน หมายถึงพื้นที่นอกเหนือจากการใช้ปลูกสร้างบ้าน
  • การป้องกันเหตุรำคาญต่างๆ บ้านที่พักอาศัยจะต้องปราศจากเหตุรำคาญต่างๆ

2. ต้องการพื้นฐานทางจิตวิทยา (Fundamental Psychological Needs) หมายถึง การจัดสิ่งแวดล้อมต่างๆ ของบ้านที่พักอาศัยให้ช่วยส่งเสริมสุขภาพจิตหรือความสุขทางใจของผู้อยู่อาศัยได้ด้วยทั้งนี้ขึ้นอยู่กับความต้องการที่แตกต่างกันออกไป สิ่งสำคัญที่ควรพิจารณาอย่างน้อยควรประกอบด้วยสิ่งต่อไปนี้
  • ความเป็นส่วนตัวขึ้นอยู่กับความต้องการของแต่ละบุคคลซึ่งมีไม่เหมือนกัน
  • ความสง่างาม ช่วยให้ผู้อยู่เกิดความภาคภูมิใจ และเกิดความสุขทางใจได้
  • ชีวิตปกติของครอบครัวและชุมชน
  • ความสะอาด ที่พักอาศัยจำเป็นต้องรักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อย
อยู่เสมอ เพราะจะช่วยส่งเสริมให้เกิดสุขภาพกายสุขภาพจิตแก่ผู้อยู่อาศัยเป็นอย่างดี
  • ความสะดวกสบาย ผู้อยู่อาศัยย่อมต้องการที่จะให้ที่พักอาศัยของตนมีสิ่งอำนวยความ
สะดวกสบาย มีสาธารณูปโภค

3. การป้องกันหลีกเลี่ยงโรคติดต่อ (Provision Against Communicable Diseases) บ้านที่พักอาศัยจำเป็นจะต้องจัดสิ่งแวดล้อมต่างๆ อย่างน้อยควรคำนึงถึงสิ่งต่างๆ ดังนี้ น้ำดื่มน้ำใช้ ( ควรจัดให้มีทั้งคุณภาพและปริมาณ คือ มีความสะอาดได้มาตรฐานของน้ำดื่มมีปริมาณเพียงพอแก่การใช้ภายในครอบครัว) การกำจัดสิ่งขับถ่ายของเสีย (มีส้วมที่ถูกสุขลักษณะใช้ประจำครัวเรือนให้เพียงพอกับจำนวนสมาชิก เช่น ครอบครัว 5-6 คน ต้องมีส้วมอย่างน้อย 1 ที่) การกำจัดขยะ (ขยะที่เกิดขึ้นจากครัวเรือนต้องได้รับการเก็บรวบรวมไว้ในถังขยะที่ถูกหลักสุขาภิบาล และให้พ้นจากการรบกวนของแมลง สัตว์เลี้ยง รวมทั้งไม่ก่อให้เกิดเหตุรำคาญ) การเก็บรักษาอาหาร (ที่พักอาศัยต้องมีการจัดเก็บอาหาร ภาชนะ บรรจุอาหารไว้ในที่ปลอดภัยปราศจากการปนเปื้อนหรือสัมผัสกับสิ่งสกปรกต่างๆ ) ห้องนอนควรมีพื้นที่เพียงพอ

4. การป้องกันอุบัติเหตุ (Provision Against Accidents) อุบัติเหตุเป็นเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นโดยไม่คาดหมาย อุบัติเหตุที่เกิดขึ้นบ่อยๆ ภายในบ้าน ซึ่งสิ่งที่ควรพิจารณาจัดทำคือ
  • ทำเล ที่ตั้ง
  • วัสดุและการก่อสร้าง
  • การป้องกันอัคคีภัย
  • ความเป็นระเบียบเรียบร้อยภายในบ้าน

ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการอยู่อาศัย

     สิ่งที่สำคัญที่แสดงถึงความแตกต่างของการอยู่อาศัย ซึ่งมีอิทธิพลต่อภาวะสุขภาพของสมาชิกในครอบคัวได้แก่ พื้นฐานทางสังคมและฐานะทางเศรษฐกิจ ประสบการณ์จากสภาพแวดล้อมเดิม พฤติกรรมส่วนบุคคล